.
Ta strona używa cookie. Korzystając z niej wyrażasz zgodę na ich używanie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.
Akceptuję

Loading...


Szukaj Menu
A A A wysoki kontrast: A A

Portal Promocji Eksportu



Problemy z zasiłkiem dla bezrobotnych - informacja 2.03.2016 r.

Wyślij Drukuj Pobierz dodał: Lidia Szeląg | 2016-03-04 12:57:21
problemy z zasiłkiem dla bezrobotnych

Wydział Konsularny Ambasady RP w Wiedniu we współpracy kancelariami prawniczymi przygotował materiał informacyjny dla obywateli RP pracujących w Austrii, którzy ze względu na nowe praktyki AMS mają problemy z uzyskaniem zasiłku dla bezrobotnych.

W ostatnich miesiącach obserwujemy zdecydowany wzrost decyzji odmownych wobec obywateli polskich ubiegających się o świadczenia dla bezrobotnych. Powołując się na nową wykładnię prawa europejskiego oddziały regionalne urzędu pracy (AMS) określają się, jako organ niewłaściwy do wydania decyzji administracyjnych w sprawie przyznania zasiłku dla bezrobotnych. Do takich decyzji dochodzi w szczególności, jeżeli rodzina (np. żona i/lub dzieci) osoby starającej się o świadczenie dla bezrobotnych przebywa na stałe w Polsce, a urząd uznaje, iż wnioskodawca przebywa na terenie Austrii jedynie w celach zarobkowych.

 

W myśl obowiązujących przepisów europejskich każde państwo członkowskie samowolnie decyduje o tym, kto ma być ubezpieczony na mocy jego ustawodawstwa oraz jakie świadczenia socjalne są przyznawane i na jakich warunkach. Przepisy koordynujące Unii Europejskiej określają natomiast wspólne zasady i reguły, których muszą przestrzegać wszystkie państwa członkowskie i ich instytucje.

 

Podstawowym aktem prawnym regulującym materię w zakresie ubezpieczeń społecznych jest „Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego”, które weszło w życie z dniem 1 maja 2010 r. Rozporządzenie nr 883/2004 stosuje się także do określania właściwości urzędów pracy, odpowiedzialnych za rozpatrzenie wniosku o przyznanie świadczeń dla bezrobotnych.

 

Na podstawie art. 65 ust. 2 rozporządzenia nr 883/2004 całkowicie bezrobotny, który w okresie swojego ostatniego zatrudnienia lub pracy na własny rachunek miał miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim niż właściwe państwo członkowskie, i który nadal mieszka w tym państwie lub powróci do tego państwa, pozostaje w dyspozycji urzędów zatrudnienia państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania. Całkowicie bezrobotny może dodatkowo pozostawać w dyspozycji urzędów zatrudnienia państwa, w którym wykonywał swą ostatnią pracę najemną lub pracę na własny rachunek. Bezrobotny, niebędący pracownikiem przygranicznym, który nie powraca do państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania, oddaje się do dyspozycji służb zatrudnienia na terytorium państwa członkowskiego, którego ustawodawstwu podlegał ostatnio.

 

Przepisy ogólne art. 1 lit f rozporządzenia nr 883/2004 definiują tzw. „pracowników przygranicznych“, jako każdą osobę wykonującą pracę najemną lub na własny rachunek w państwie członkowskim, która zamieszkuje na terytorium innego państwa członkowskiego, gdzie co do zasady powraca każdego dnia lub co najmniej raz w tygodniu.

 

W dotychczasowej praktyce austriackich urzędów przyjmowano, zatem, że jeżeli pracownik mógł wykazać wyjazdy do Polski nie częstsze niż raz w tygodniu, wówczas nie był od kwalifikowany jako tzw. „pracownik przygraniczny”. W myśl art. 65 ust. 2 ostatnie zdanie rozporządzenia nr 883/2004 przysługiwało mu wówczas prawo oddania się do dyspozycji służb zatrudnienia na terytorium państwa członkowskiego, którego ustawodawstwu podlegał ostatnio, czyli Austrii. W efekcie pracownik po złożeniu wniosku o przyznanie bezrobocia w oddziale regionalnym urzędu pracy (AMS) otrzymywał merytoryczną decyzje urzędu w sprawie przyznania świadczenia.

 

Z przedstawianych w ostatnim czasie informacji i dokumentów wynika wyraźnie, iż podejście austriackiej administracji do stawianych wniosków o przyznanie świadczeń dla bezrobotnych obywateli polskich pracujących w Austrii uległo kategorycznej zmianie. Obecnie obserwujemy masowy wzrost decyzji odmownych wobec obywateli polskich ubiegających się o świadczenia dla bezrobotnych. Praktyka ta w dużej mierze dotyczy osób wykonujących prace o charakterze sezonowym. Ponadto decyzje odmowne otrzymują często osoby, które we wcześniejszych latach bez żadnych przeszkód uzyskiwały świadczenia dla bezrobotnych z austriackich urzędów pracy.

 

Urząd Pracy w Wiedniu (Arbeitsmarktservice Wien Landesgeschäftsstelle) uzasadnia najnowszą praktykę regionalnych oddziałów przede wszystkim wyrokiem Federalnego Sądu Administracyjnego z dnia 23.03.2015 (Bundesverwaltungsgericht, sygn. akt W2009 2007916-1/5E), który w rzeczowym orzeczeniu dokonał nowej wykładni cytowanego przepisu art. 65 rozporządzenia nr 883/2004 oraz przyjęciu, że brak właściwości terytorialnej stosuje się nie tylko wobec „prawdziwych pracowników przygranicznych” (czyli powracających do państwa członkowskiego co najmniej raz w tygodniu), lecz również wobec tzw. „nieprawdziwych pracowników przygranicznych”, czyli osób wobec których ze względu na silne więzi z Polską należy przyjąć, iż ich ośrodek interesów życiowych a co za tym idzie miejsce zamieszkania, znajduje się w Polsce.

 

We wspomnianym orzeczeniu Bundesverwaltungsgericht cytując orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdza, iż miejscem zamieszkania jest z reguły miejsce gdzie znajduje się ośrodek interesów życiowych. Sąd w swoim orzeczeniu podkreślił jednak, iż w celu ustalenia miejsca zamieszkania oprócz więzi rodzinnych należy indywidualnie dla każdego przypadku uwzględnić szereg innych czynników jak np. czas pobytu w miejscu zatrudnienia, czas nieobecności w miejscu przebywania rodziny, rodzaj i charakter wykonywanej pracy etc.

 

Z licznych relacji oraz przedkładanych decyzji odmownych wynika, że jeżeli osoba ubiegająca się o uzyskanie świadczeń dla bezrobotnych zadeklaruje, iż rodzina (także częściowo) na stałe przebywa w Polsce, wówczas urząd austriacki automatycznie zakłada ośrodek interesów życiowych w Polsce. W efekcie postępowanie kończy się decyzją odmowną regionalnego oddziału urzędu pracy, który ogłasza się za organ niewłaściwy do rozstrzygania w danej kwestii. W rezultacie pracownik mimo opłacania składek na ubezpieczenie dla bezrobotnych w trakcie zatrudnienia w Austrii otrzymuje decyzję odmowną wraz z informacją, iż urzędem właściwym dla rozpatrzenia wniosku jest urząd w Polsce.

 

Analiza przedłożonych decyzji odmownych potwierdza, iż w praktyce regionalne oddziały urzędów pracy często nie są w stanie przeprowadzić wyczerpującego postępowania pozwalającego ustalić miejsce zamieszkania. Z przedstawionych uzasadnień decyzji wynika, iż urzędy w uproszczony sposób na podstawie formularzy i informacji o rodzinie przebywającej (także częściowo) w Polsce automatycznie przyjmują, iż ośrodek interesów życiowych wnioskodawcy znajduje się w Polsce.

W opinii autorów większość decyzji w swoich uzasadnieniach nie zawiera wymaganej przez Bundesverwaltungsgericht oceny indywidualnej sytuacji osoby ubiegającej się o zasiłek dla bezrobotnych z uwzględnieniem elementów służących do ustalenia miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 11 rozporządzenia nr 987/2009 dotyczącego wykonywania rozporządzenia nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wydaje się, że przede wszystkim te błędy mogą być w wielu przypadkach doraźną podstawą do skutecznego zaskarżenia decyzji AMS.

 

Takie uproszczone stosowanie prawa europejskiego jest błędne, ponieważ marginalizuje pozostałe elementy służące do ustalenia miejsca zamieszkania, tj.:

 

  1. czasu trwania i ciągłości pobytu w Austrii,
  2. sytuacji danej obywatela polskiego w Austrii, w tym:
  3. charakteru i specyfiki wykonywanej pracy (tu ma znaczenie branża budowlana), w szczególności miejsca, w którym praca ta jest zazwyczaj wykonywana, jej stałego charakter oraz czasu trwania umowy o pracę,
  4. działalności o charakterze niezarobkowym w Austrii (tj. udział w stowarzyszeniach lub grupach przykościelnych),
  5. sytuacji mieszkalnej, zwłaszcza informacji, czy sytuacja ta ma charakter stały,
  6. państwa rezydencji podatkowej.

 

Powyższe elementy mają szczególne znaczenie w sytuacji rodaków mieszkających w regionach Austrii bardziej oddalonych od Polski, np. Tyrolu, Karyntii i Styrii.

 

W cytowanym wyroku Bundesverwaltungsgericht (sygn. akt W209 2007916-1/5E) Sąd zajmował się sprawą obywatela polskiego, który był na stałe zameldowany w Polsce, a w Austrii miał tylko tymczasowy meldunek. W Polsce miał duży dom i rodzinę, do której jeździł – według własnych zeznań – co najmniej raz w tygodniu. W Austrii mieszkał w mieszkaniu o powierzchni 20 m2, które wynajmował za EUR 250,-. W tym konkretnym przypadku poprawność zastosowania art. 65 ust. 2 rozporządzenia nr 883/2004 nie budzi wątpliwości.

 

Poważne zastrzeżenia budzą jednak mocno odczuwalne tendencje do uogólniania ze strony austriackich urzędów pracy sytuacji Polaków pracujących w Austrii i zrównywania ich z wyżej przedstawionym przypadkiem, mającym raczej charakter wyjątku od reguły.

 

Ponadto Bundesverwaltungsgericht w orzeczeniu z dnia 12 marca 2015 r. dokonuje de facto nowej – w myśl autorów niesłusznej - wykładni przepisów rozporządzenia nr 883/2004. Bundesverwaltungsgericht w swoim uzasadnieniu zaznacza, że art. 65 ust. 2 stosuje się nie tylko do tzw. „prawdziwych pracowników przygranicznych” ale do wszystkich osób ubiegających się o świadczenia dla bezrobotnych, które w okresie swojego ostatniego zatrudnienia lub pracy na własny rachunek miały miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim (tzw. „nieprawdziwych pracowników przygranicznych), i to właśnie to państwo ma być państwem właściwym do składania wniosków o świadczenia dla bezrobotnych. W ramach tej interpretacji Sąd nie zauważa jednak, że przepisy Unii Europejskiej nie znają pojęcia „nieprawdziwego pracownika przygranicznego”.

 

Dlatego autorzy zachęcają do skorzystania z prawa do zaskarżenia decyzji AMS wydanych z naruszeniem prawa. Skargę należy wnieść w ciągu 4 tygodni od jej doręczenia. Przed wniesieniem skargi do Sądu zalecamy – o ile jest to możliwe - przeprowadzenie rozmowy z przyszłym pracodawcą w celu wystawienia (przynajmniej warunkowej) promesy o ponownym zatrudnieniu. Do skarg na decyzję AMS warto dołączyć rachunki za zakupy, decyzje podatkowe oraz inne dokumenty mogące posłużyć za dowód w ustaleniu miejsca zamieszkania (stałego pobytu) na terenie Republiki Austrii.

Korzystając z odpowiedniej argumentacji prawnej oraz przedstawiając uzyskane dokumenty świadczące o miejscu zamieszkania wnioskodawców na terenie Republiki Austrii autorzy bronią praw obywateli polskich do świadczeń z austriackiego systemu ubezpieczeń społecznych przed austriackimi urzędami pracy oraz w ramach postępowania skargowego przed właściwymi Sądami Administracyjnymi.

 

Mateusz Madany | Tomasz Klimek